15- KOÇAK/ÖRS KARARI (C-102/98; 14.03.2000)

 

Avrupa Toplulukları Adalet Divanı, 14 Mart 2000 tarihinde, Almanya’da mukim İbrahim Koçak ve Ramazan Örs isimli vatandaşlarımızla ilgili olarak 9 Nisan ve 8 Haziran 1998 tarihlerinde Divan kayıtlarına girmiş olan ve konuları itibariyle benzer iki ayrı davayı birleştirerek ortak karar almıştır.

 

                Ibrahim Koçak adlı Türk vatandaşı ile Oberfranken ve Mittelfranken Eyalet Sigorta Kurumu (Landesversicherungsanstalt) arasındaki dava, Federal Sosyal Mahkeme (Bundessozialgericht) tarafından ön karar için Divan’a intikal ettirilmiştir. 9 Nisan 1998 tarihinde Divan kayıtlarına giren davada aşağıdaki sorunun cevaplandırılması talep edilmiştir:

 

                “AET ile Türkiye arasındaki ortaklık hukuku (özellikle Ankara Anlaşmasının 9. maddesi, Katma Protokolün 37. maddesi, 1/80 sayılı OKK’nın 10. maddesi ve 3/80 sayılı Kararın 3. maddesinin 1. bendi), bir üye ülkenin kanun koyucusunun, prensip olarak, Türk  nüfus kayıtlarının özel yapısını dikkate almadan, Türk göçmen işçileri için de, sigortalıya verilen sigorta numarasında kullanılan ve yaşlılık aylığı tahsisinde esas alınan doğum tarihinin, sözkonusu sigortalının ilgili üye ülkenin sosyal sigorta kurumuna veya o ülkedeki işverenine verdiği ilk beyanındaki doğum tarihi ile aynı olmasını öngören mevzuatı kabul etmesini engeller” şeklinde bir yorum yapılabilir mi?

 

                Divana intikal eden Ibrahim Koçak  davasında, Türkiye ile Avrupa Topluluğu’nun muamele eşitliğine ilişkin tüm hükümlerine atıfta bulunulmak suretiyle V. bölümdeki kararlar arasında yer verilen ve nüfus tashihlerinde üye ülke vatandaşları arasında muamele eşitliğini vurgulayan, Dafeki Kararının  serbest dolaşımdaki işçiler menfaatine sağladığı olumlu yorumun Türk göçmen işçileri için de geçerli olup olmayacağı hususuna açıklık getirilmesi amaçlanmaktadır.

 

                Almanya’da yaşayan Ramazan Örs adlı vatandaşımızla “Madenciler Için Federal Sigorta Fonu” (Bundesknappschaft) arasındaki dava, Federal Sosyal Mahkeme (Bundessozialgericht) tarafından 31 Mart 1998 tarihinde Divana intikal ettirilmiş ve 8 Haziran 1998 tarihinde Divan kayıtlarına giren davada aşağıdaki sorularda Divanın ön kararı talep edilmiştir.

 

                i. AET ile Türkiye arasındaki ortaklık hukukunda sosyal güvenlik alanında ayrımcılığı yasaklayan, Almanya’da doğrudan uygulanabilir etkiye sahip bir hüküm var mıdır?

                ii. Ilk soruya verilecek cevabın olumlu olması halinde, yasaya dayalı emeklilik sigortası yardımları için esas alınan ve  sigorta numarası olarak verilen doğum tarihinin Türk işçinin ulusal sosyal yardım kuruluşuna ilk kayıt yaptırdığı zaman belgelediği  doğum tarihi olmasını öngören ulusal mevzuat hükmü, ortaklık hukukunun bu maddesi kapsamı dışında yorumlanabilir mi?

 

                Ilk soru ile 3/80 sayılı OKK’nın muamele eşitliğine dair 3. maddesi üye ülkelerde doğrudan etkiye sahip ise bunun Divan tarafından açıkça belirtilmesi amaçlanmakta, 2. soru ile de şayet 3. maddenin üye ülkelerde doğrudan etkiye sahip olduğu tasdik edilirse, V. bölümde yer alan Dafeki Kararı emsal alınarak, Türk işçilerinin nüfus tahsislerinin yetkili sigorta kurumu tarafından dikkate alınıp alınmayacağı hususuna açıklık getirilmek istenmektedir.

 

 

Avrupa Toplulukları Adalet Divanı, 14 Mart 2000 tarihinde, Almanya’da mukim İbrahim Koçak ve Ramazan Örs isimli vatandaşlarımızla ilgili olarak 9 Nisan ve 8 Haziran 1998 tarihlerinde Divan kayıtlarına girmiş olan ve konuları itibariyle benzer iki ayrı davayı birleştirerek ortak karar almıştır. Sözkonusu davalara konu olan şahıslar, Almanya’da bağlı oldukları sigorta kurumlarına başvurarak Türkiye’de mahkeme yoluyla tashih ettirdikleri doğum tarihleri esas alınmak suretiyle emeklilik aylığı bağlanmasını talep etmişlerdir. Ancak adıgeçen vatandaşlarımızın bu talepleri, yürürlükte olan Alman mevzuatı uyarınca, sigorta kurumuna ilk kez ibraz ettikleri doğum tarihlerinin esas alınacağı gerekçe gösterilerek kabul edilmemiştir. Adıgeçen vatandaşlarımızın, sigorta kurumlarının bu kararı üzerine açtığı davalar, ilgili ulusal mahkemelerce Avrupa Toplulukları Adalet Divanına intikal ettirilerek vatandaşlarımızın ortaklık hukuku ve özellikle 3/80 sayılı Ortaklık Konseyi Kararının muamele eşitliğine dair 3(1). maddesi çerçevesinde yaş tashihlerinin kabul edilme imkanının olup olmadığı hususuna açıklık getirilmesi talep edilmiştir. Adalet Divanı konularının benzer olması nedeniyle birlikte değerlendirdiği bu davalarla ilgili olarak aşağıdaki kararı almıştır:

 

                19 Eylül 1980 tarihinde toplanan Türkiye-AT Ortaklık Konseyinin almış olduğu, Avrupa Toplulukları Üyesi Ülkelerin sosyal güvenlik rejimlerinin Türk işçilerine ve aile bireylerine uygulanmasına ilişkin 3/80 sayılı Karar’ın 3(1). Maddesi; bir Üye Ülkenin, emekli aylığının bağlanması ve bu nedenle (kişiye) tahsis edilen sosyal güvenlik numarasının belirlenmesi amacıyla ilgili kişinin o Üye Ülkedeki sosyal güvenlik kurumuna vermiş olduğu ilk beyanındaki doğum tarihini kati tarih olarak esas almasını öngören ve sadece, orijinali (aslı) sözkonusu ilk beyandan önceki bir tarihte verilmiş bir belgenin ibraz edilmesi durumunda başka bir doğum tarihinin dikkate alınmasına cevaz veren bir mevzuatı Türk işçilerine uygulamasını engellemeyeceği şeklinde yorumlanmalıdır.

 

                Bu karar ile, Türk işçilerinin bir Üye Ülkedeki sigorta kurumuna ilk kayıt sırasında ibraz etmiş oldukları doğum tarihinin sonradan Türkiye’den alınmış bir mahkeme kararı veya bir belge yardımıyla değiştirilmesinin mümkün olmadığı, ancak aslı Türkiye’deki bir yetkili makam tarafından (nüfus idaresi vb.), kişinin Üye Ülkedeki bir sigorta kurumuna ilk beyanından önceki bir tarihte verilmiş bir belgenin nazarı dikkate alınacağı açıklığa kavuşturulmuştur.